Stop met de industrie weg te denken, zonder haar mislukt de energietransitie

Politiek, ontwikkel een langetermijnstrategie: ondersteun industrie én verduurzaming tegelijk

De Nederlandse industrie ligt onder een vergrootglas. Vaak gezien als vervuiler, levert ze ook honderdduizenden banen en miljarden aan economische waarde en kan een sleutelrol spelen in de verduurzaming van ons energiesysteem. Nederland dreigt de industrie kwijt te raken door hoge energieprijzen en politieke onzekerheid. Wie denkt dat we zonder kunnen, mist het grotere plaatje: willen we afhankelijk worden van landen met lagere milieu- en arbeidsnormen, extra transport en méér uitstoot? In een geopolitiek onzekere wereld versterkt een sterke industrie juist onze strategische autonomie. De vraag is dus niet óf de industrie een plek heeft, maar hóe we haar slimmer inzetten als motor van de energietransitie.

Prinsjesdag 2025 onderstreept dit spanningsveld. Het kabinet trekt miljarden uit voor netverzwaring en een tijdelijke compensatie van hoge elektriciteitsprijzen voor grootverbruikers, maar laat cruciale keuzes liggen over industriële flexibiliteit. Netverzwaring stelt bedrijven in staat op te schalen, maar verhoogt transportkosten en sociale druk: de belastingbetaler betaalt mee. Alleen door de industrie als onderdeel van de oplossing te zien, kan de balans tussen sociale, economische en milieuaspecten worden gevonden.

De energietransitie is meer dan milieu

Het debat over de energietransitie draait vaak om CO₂-reductie. Maar een duurzame toekomst staat of valt ook met sociale en economische factoren. Als de kosten voor infrastructuur en energie te hoog oplopen, wordt de transitie simpelweg onbetaalbaar en verliest ze maatschappelijk draagvlak. Zonder economie geen samenleving, en zonder samenleving geen energietransitie. Juist de industrie kan helpen die balans te bewaren: door banen te behouden, innovatie te stimuleren en tegelijkertijd flexibiliteit in het energiesysteem te brengen.

De energievraag groeit explosief: van 18 gigawattpiek in 2025 naar 40 gigawattpiek in 2040/2050. Om dat bij te benen is volgens Netbeheer Nederland vier keer zoveel productiecapaciteit nodig, circa 160 gigawattpiek aan wind- en zonne-energie. Alleen al TenneT schat de benodigde infrastructuurkosten op minimaal 160 miljard euro, wat nodig is tot 2033. Zonder slimme oplossingen loopt de transitie vast.

Ondertussen produceren we al overvloedig duurzame energie, uit wind op zee en zonneparken. Maar vraag en aanbod sluiten slecht op elkaar aan. Op piekmomenten gaat groene stroom verloren. De vraag is: gooien we die in de prullenbak, of zetten we haar slim in? Hier ligt een kans voor de industrie.

De industrie kan fungeren als een natuurlijk energieopslagsysteem. Veel bedrijven hebben concrete plannen om hun processen te elektrificeren en flexibeler te maken, met vermogens van al snel 100’en megawatt-uren per locatie. Ze kunnen tijdelijk meer stroom opnemen bij overschotten en afschalen bij tekorten. Daarmee ontlasten ze het net en benutten we duurzame pieken beter.

Toch voelen veel bedrijven zich het zwarte schaap in het publieke debat. Als grootste vervuiler krijgen ze weinig erkenning voor hun verduurzamingsplannen. Dat is zonde, want juist zij kunnen een cruciale bijdrage leveren aan een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem. Milieuorganisaties leggen begrijpelijk de nadruk op uitstoot, maar wie alléén daar kijkt, ziet de bredere puzzel niet. Zonder industrie verdwijnt straks veel duurzame stroom letterlijk in de prullenbak.

Een noodzakelijke partner

De industrie is geen blok aan het been, maar een voorwaarde voor een geslaagde energietransitie. Dat vraagt wel om duidelijke keuzes vanuit de politiek. Duidelijke langetermijnprikkels, stimulerende regelingen en samenwerking met netbeheerders maken bedrijven tot flexibele energiepartners en besparen miljarden aan netwerkkosten. Alleen zo kan de industrie de energietransitie versnellen in plaats van belemmeren.

De plannen uit de Miljoenennota zijn een stap, maar zonder structurele visie blijft de industrie in onzekerheid. Wat ontbreekt is een langetermijnstrategie die de rol van bedrijven als flexibele energiepartner expliciet verankerd.

Wie roept dat de industrie moet verdwijnen, doet Nederland tekort. Zonder industrie wordt de overgang naar duurzame energie duurder, trager en afhankelijker van het buitenland. Niet of de industrie blijft is de vraag, maar hoe we haar inzetten om sociale, economische en milieuaspecten in balans te brengen.

Het is tijd voor een strategische langetermijnvisie waarin overheid, energiebedrijven en industrie samenwerken aan flexibiliteit en rechtvaardigheid. Ondersteun de industrie niet alleen met tijdelijke maatregelen, maar maak haar onderdeel van de oplossing. Alleen zo realiseren we een duurzame én betaalbare energievoorziening.

Auteur: Marc Vergroesen, Managing Director Energy Pool